مصطفى محقق داماد

35

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

4 - ترادف و اشتراك : منظور از ترادف آن است كه چند واژه يك معنى بدهد و آن واژه‌ها را ترادف مىگويند . مانند دو واژه انسان و بشر كه هر دو به يك معنى است . و منظور از اشتراك « 1 » ، درست بالعكس ترادف ، آنست كه يك واژه چند معنى بدهد . مانند لفظ شير كه در فارسى حد اقل براى معانى زير به كار مىرود : الف ) حيوان درنده ؛ ب ) مايعى كه از پستان حيوانات دوشيده مىشود ؛ ج ) وسيله‌اى كه براى كنترل آب بر روى لوله‌ها نصب مىگردد .

--> ( 1 ) البته در اصطلاح منطق و اصول دو گونه اشتراك داريم ؛ يكى اشتراك معنوى و ديگرى اشتراك لفظى . منظور از اشتراك معنوى آن است كه لفظ يكى معنى بيشتر ندارد ولى چون معنى كلّى است لذا مصاديق زياد دارد . مثل لفظ انسان كه به نحوه وضع عام و موضوع له عام براى مفهوم كلّى موجود جاندار و متفكر نهاده شده و قهرا مصاديق گوناگون دارد و مىتواند براى هريك از آن مصاديق به كار رود . ولى اشتراك لفظى آن است كه لفظ داراى چند موضوع له جداگانه است يا چه‌بسا هيچ‌گونه ارتباطى بين موضوع‌له‌هاى گوناگون وجود نداشته باشد و تنها وجه اشتراك آنها ، همان مشترك بودن مورد بحث است كه براى آنها نهاده‌اند . مورد بحث در متن ، قسم دوّم است يعنى اشتراك لفظى .